Ky informacioni mund t`ju ndihmojë ju të kuptoni më shumë rreth kancerit të qafës së mitrës dhe se cfarë mund të bëni ju për të zvogëluar rrezikun tuaj për këtë gjendje.

Ndajeni informacionin me të gjithë njerëzit e tjerë që njihni.

Kanceri i qafës së mitrës – cfarë është

• Kanceri i qafës së mitrës është një lloj kanceri që zhvillohet në qelizat e qafës së mitrës - pjesa e poshtme e mitrës që lidhet me vaginën
• Tipe të ndryshme të virusit human të papillomës (HPV), një infeksion seksualisht i transmetueshëm, luajnë një rol të rëndësishëm në shkaktimin e kancerit të qafës së mitrës
• Kur ekspozohet ndaj HPV, sistemi imunitar i gruas zakonisht e pengon virusin të bëjë dëm. Në një grup të vogël të grave, megjithatë, virusi mbijeton për vite, duke kontribuar në procesin që shkakton disa qeliza në sipërfaqen e qafës së mitrës për t'u bërë qeliza kanceroze
• Ju mund të zvogëloni rrezikun e zhvillimit të kancerit të qafës së mitrës duke bërë teste depistueses dhe marrjen e një vaksine që mbron kundër infeksionit HPV.
• Nëse zbulohet herët, kanceri i qafës së mitrës ka një nivel shumë të lartë shërimi

Simptomat e kancerit të qafës së mitrës

Kanceri i qafës së mitrës në fazën e hershme në përgjithësi nuk shfaq shenja ose simptoma.

Shenjat dhe simptomat e kancerit më të avancuar të qafës së mitrës përfshijnë:

• Gjakderdhje vaginale pas marrëdhënieve seksuale, mes ciklit menstrual ose pas menopauzës
• Sekrecione vaginale të ujshme ose me gjak që mund të jenë ose jo abondante dhe që kanë një erë të keqe
• Dhimbje pelvike ose dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale

Shkaqet e kancerit të qafës së mitrës

• Kanceri i qafës së mitrës fillon kur qelizat e shëndetshme fitojnë një ndryshim gjenetik (mutacion) që i transformon ato në qeliza jonormale
• Qelizat e shëndetshme rriten dhe shumohen në një normë të përcaktuar, duke vdekur përfundimisht në një kohë të caktuar. Qelizat e kancerit rriten dhe shumëfishohen jashtë kontrollit dhe nuk vdesin. Qelizat anormale akumulohen dhe formojnë një masë (tumor). Qelizat e kancerit pushtojnë indet e afërta dhe mund të zgjerohen nga një tumor për t'u përhapur (metastazuar) diku tjetër në trup
• Nuk është e qartë se çfarë e shkakton kancerin e qafës së mitrës, por është e sigurt se HPV luan një rol. HPV është shumë i zakonshëm dhe shumica e grave me këtë virus nuk zhvillojnë kurrë kancer të qafës së mitrës. Kjo do të thotë faktorë të tjerë – të tilla si mjedisi ose zgjedhjet tuaja të stilit të jetesës - gjithashtu përcaktojnë nëse do të zhvilloni kancer të qafës së mitrës

Faktorët e rrezikut

Faktorët e rrezikut për kancerin e qafës së mitrës përfshijnë:

• Shumë partnerë seksualë. Sa më i madh të jetë numri i partnerëve tuaj seksualë - dhe sa më i madh numri i partnerëve seksualë të partnerit tuaj - aq më i madh është shansi juaj për të marrë HPV
• Aktiviteti i hershëm seksual. Seksi në moshë të re rrit rrezikun e HPV-së
• Infeksione të tjera seksualisht të transmetueshme (IST). Duke pasur IST-të të tjera - si klamidia, gonorreja, sifilizi dhe HIV / AIDS - rrit rrezikun e HPV-së
• Një sistem i dobët imunitar
• Pirja e duhanit
• Infeksioni nga HIV
• Përdorimi për një kohë të gjatë i kontraceptivëve orale (pilulave), megjithëse rreziku kthehet në normë kur ndërpritet përdorimi i tyre
• Varfëria (gjendje e dobët ekonomike)
• Histori familjare për kancer të qafës së mitrës, etj.

Parandalimi

Për të parandaluar shfaqjen e kancerit të qafës së mitrës:

• Vaksinohu kundër HPV-së. Vaksinimi është në dispozicion për vajzat dhe gratë e moshave 9 deri 26 vjeç. Vaksina është më e efektshme nëse u jepet vajzave para se të bëhen seksualisht aktive.
• Bëhu pjesë e Programit Kombëtar të Depistimit me test me Vetmarrje, pranë qendrave shëndetësore në Republikën e Shqipërisë
• Praktiko seksin e sigurt. Përdorimi i një prezervativi, numri i ulët i partnerëve seksualë dhe vonimi i marrëdhënieve seksuale, mund të zvogëlojë rrezikun e kancerit të qafës së mitrës

Rëndësia e kryerjes së depistimit për kancerin e qafës së mitrës

• Testet depistuese ofrojnë shansin më të mirë për të zbuluar herët kancerin e qafës së mitrës në një kohë kur ka mundësi të suksesshme trajtimi. Depistimi gjithashtu mund të parandalojë kanceret e qafës së mitrës duke gjetur, pranine e HPV, ndryshime të parregullta të qelizave të qafës së mitrës (pre-kancerit) në mënyrë që ato të mund të trajtohen para se të kenë mundësi të kthehen në një kancer të qafës së mitrës

Ekzaminimet për diagnozën e kancerit të qafës së mitrës

Testet për gratë me simptoma të kancerit të qafës së mitrës, me rezultat pozitv te testit HPV ose rezultateve jonormale të Pap testit

• Historia mjekësore dhe ekzaminimi fizik
• Kolposkopia. Nëse simptoma të caktuara sugjerojnë për kancer ose nëse rezultati i Pap testit tregon qeliza jonormale, atëherë kryhet një test i quajtur kolposkopia
• Biopsia cervikale dhe biopsia kolposkopike. Ndryshimet pre-kanceroze në një biopsi quhen neoplazi cervikale intraepiteliale (CIN). Ndonjëherë termi dysplasia përdoret në vend të CIN. CIN klasifikohet në një shkallë prej 1 deri në 3 në bazë të asaj se sa të parregullta duken nën mikrospok indet cervikale

Si raportohen rezultatet e biopsisë

• Në CIN1, jo shumë prej indeve duket e parregullt, dhe konsiderohet pre-kanceri i qafës së mitrës më pak serioz (displazia e lehtë)
• Në CIN2, më shumë inde duken të parregullta (displazia e moderuar)
• Në CIN3 shumica e indeve duket e parregullt; CIN3 është pre-kanceri më serioz (displasia e rëndë) dhe përfshin kancerin in situ
• Nëse një biopsi tregon një pre-kancer, mjekët do të ndërmarrin hapa për të ndaluar zhvillimin e një kancer të vërtetë

Testet diagnostikuese për gratë me kancer të qafës së mitrës

Nëse një biopsi tregon se kanceri është i pranishëm, atëherë duhen kryer teste të tjera të caktuara për të parë se sa është përhapur kancerit. Shumë nga testet e përshkruara më poshtë nuk janë të nevojshme për çdo paciente. Vendimet për përdorimin e këtyre testeve bazohen në rezultatet e ekzaminimit fizik dhe biopsisë.

• Cistoskopia, proktoskopia, dhe ekzaminimi nën anestezi
• Ekzaminimet imazherike. Ekzaminimet imazherike mund kryhen për të parë brenda trupit. Këto teste mund të tregojnë nëse dhe ku është përhapur kanceri, të cilat i vijnë në ndihmë mjekut për të vendosur planin e trajtimit. Mund të kryhet: radiografia e gjoksit, tomografia e kompjuterizuar (CT scan); imazheria e rezonancës magnetike (MRI); urografia intravenoze; tomografia e emisionit të pozitroneve (PET scan)

Stadet e kancerit të qafës së mitrës

Stadifikimi sipas Federatës Ndërkombëtare të Gjinekologjisë dhe Obstetrikës (FIGO) përdoret më së shpeshti për kanceret e organeve riprodhuese femërore, përfshirë kancerin e qafës së mitrës. Për kancerin e qafës së mitrës, stadi klinik përdoret dhe bazohet në rezultatet e ekzaminimeve fizike të mjekut, biopsia, testet imazherike dhe disa teste të tjera që mund të kryhen në disa raste, të tilla si cistoskopia dhe proktoskopia. Stadifikimi nuk bazohet në atë që gjendet gjatë operacionit. Nëse operacioni është bërë, mund të përcaktohet një stadifikim patologjik nga gjetjet në kirurgji, por kjo nuk ndryshon stadin klinik. Plani i trajtimit bazohet në fazën klinike.

Sistemi i stadifikimit TNM sipas Komitetit të Përbashkët Amerikan për Kancerin (AJCC) është një tjetër sistem stadifikimi i bazuar në 3 pjesë kyçe të informacionit:

T përshkruan se sa larg tumori kryesor (primar) është rritur në qafën e mitrës dhe nëse është rritur në indet e afërta.

N tregon nëse kanceri është përhapur në nyjet limfatike pranë qafës së mitrës. Nyjet limfatike janë koleksione të përmasave të bizeleve të qelizave të sistemit imunitar, në të cilat zakonisht kanceri përhapet së pari.

M tregon nëse kanceri është përhapur (metastaza) në vende të largëta, të tilla si organe të tjera ose nyjet limfatike që nuk janë pranë qafës së mitrës.

Sipas këtij sistemi, stadet e kancerit të qafës së mitrës janë si vijon:

• Stadi 0. Kjo fazë nuk është një kancer i vërtetë invaziv. Qelizat anormale janë vetëm në sipërfaqen e qafës së mitrës. Kjo fazë nuk është përfshirë në sistemin FIGO dhe quhet karcinoma në situ
• Stadi I. Kanceri kufizohet në qafën e mitrës. Ekziston një sasi e vogël e tumorit që nuk është përhapur në ndonjë nyje limfatike ose në vende të largëta
• Stadi II. Kanceri është i pranishëm në qafën e mitrës, në mitër dhe pjesën e sipërme të vaginës, por nuk pushton murin e legenit ose pjesën e poshtme të vaginës
• Stadi III. Kanceri është përhapur në pjesën e poshtme të vaginës ose brenda mureve anësore të legenit (pelvisit). Tumori mund të bllokojë uretrat (tubat që mbajnë urinë nga veshkat në fshikëzën e urinës). Nuk ka përhapje në vende të tjera në trup
• Stadi IV. Kanceri është përhapur në organet e afërta, të tilla si fshikëza e urinës ose rektumi, ose është përhapur në zona të tjera të trupit, siç janë mushkëritë, mëlçia ose kockat

Trajtimi

Trajtimi për kancerin e qafës së mitrës varet nga disa faktorë, siç është stadi i kancerit, probleme të tjera shëndetësore që mund të ketë pacientja dhe preferencat e saj. Si trajtim mund të përdoren:

• Kirurgjia
• Rrezatimi
• Kimioterapia ose
• Një kombinim i të trejave dhe
• Terapia target (e synuar)

Ndjekja – follow up

Pas përfundimit të trajtimit, rekomandohen kontrolle të rregullta periodike që përfshijnë teste analizash dhe ekzaminime të ndryshme.

Kujdesi mbështetës – paliativ

• Kujdesi paliativ është kujdes i specializuar mjekësor që fokusohet në sigurimin e lehtësimit të dhimbjeve dhe simptomave e tjera të një sëmundjeje serioze. Specialistët e kujdesit paliativ punojnë me pacienten, familjen e saj dhe mjekët e tjerë specialistë për të siguruar një mbështetje shtesë që plotëson kujdesin e vazhdueshëm të pacientes
• Kur kujdesi paliativ përdoret së bashku me të gjitha trajtimet e tjera të përshtatshme, njerëzit me kancer mund të ndihen më mirë dhe të jetojnë më gjatë
• Kujdesi paliativ ofrohet nga një ekip mjekësh, infermierësh dhe profesionistësh të tjerë të trajnuar posaçërisht për këtë lloj kujdesi. Ekipet e kujdesit paliativ synojnë të përmirësojnë cilësinë e jetës për njerëzit me kancer dhe familjet e tyre. Kjo formë e kujdesit ofrohet krahas trajtimeve kuruese ose trajtimeve të tjera që mund të marrë pacienti

Pyesni mjekun tuaj për ekzaminimet për kancerin e qafës së mitrës që ofrohen në qytetin ku ju banoni.

Konsultohuni me mjekun e qëndrës suaj shëndetësore për cdo informacion që ju  kërkoni të dini.

Konsultohuni online me mjekun

Shih materialin Video (intervista me mjekun; intervista me personel mjekësor, testimonials, vox pop)