Ky informacioni mund t`ju ndihmojë ju të kuptoni më shumë rreth kancerit të  gjirit dhe se cfarë mund të bëni ju për të zvogëluar rrezikun tuaj për këtë sëmundje.

Ndajeni informacionin me vajza dhe gra të tjera.

Kanceri i gjirit - cfarë është

• Kanceri i gjirit është një tumor që zhvillohet nga qelizat e vetë gjirit
• Kanceri i gjirit është rritja jashtë kontrollit dhe përhapja e qelizave jo normale të indit  të gjirit. Këto qeliza grumbullohen, formojnë një tumor i cili shtyp, përhapet dhe  shkatërron indin normal të gjirit. Pa trajtim këto qeliza përhapen në pjesët fqinje e  më pas në të gjithë trupin

Figura. Ilustrim i kancerit të gjirit

Kush preket nga kanceri i gjirit

• Kanceri i gjirit është kanceri më i shpeshtë në gratë. Ai mund të gjëndet në cdo  moshë, por shumica e rasteve gjëndet në gratë në moshë mbi 50 vjec
• Kanceri i gjirit mund të gjëndet dhe tek burrat por është shumë i rrallë

Çdo grua është e rrezikuar për kancer gjiri

• Askush nuk e di shkakun e vërtetë te kancerit të gjirit, apo nëse kanceri i gjirit nuk  ka një shkaktar të vetëm
• Dimë se disa njerëz janë më të rrezikuar për të zhvilluar kancer gjiri. Dimë se disa  faktorë duket se rrisin rrezikun për të zhvilluar kancer gjiri

Simptomat dhe shenjat e kancerit të gjirit

Shenjat dhe simptomat e kancerit të gjirit mund të përfshijnë (Figura në vijim):

• Një fryrje, kokërr ose trashje në gji që ndjehet ndryshe nga indet përreth
• Ndryshime në madhësinë, formën ose pamjen e gjirit
• Ndryshime në lëkurën e gjirit, të tilla si rrudhosje ose tërheqje e lëkurës (gropëz)
• Areola (thitha) e gjirit e futur brenda
• Dëmtim ose heqje e lëkurës, krijim i luspave ose krusteve apo copëzim i lëkurës së zonës së pigmentuar të lëkurës që rrethon thithkën (areola) e gjirit ose lëkurën e gjirit
• Skuqje ose formim i një gropëze në formë krateri i lëkurës mbi gjoksin tuaj, që ngjan me lëkurën e një portokalli

Figura. Shenjat dhe simptomat e kancerit të gjirit

Faktorët e rrezikut për kancerin e gjirit

• Mosha mbi 50 vjec
• Pasja e një kanceri gjiri më parë
• Histori familjare të kancerit të gjirit  
• Ndryshimet gjenetike prezente me genet BRCA1 ose BRCA2
• Histori familjare me kancer të ovarit
• Femrat që nuk kanë lindur fëmije  ose lindjen e pare e kane bere ne  moshe me te madhe se 30 vjec
• Menstruacione në moshë shumë të  herëshme, para 12 vjec
• Menopauzë pas moshës 50 vjec
• Përdorimi i mjekimit me hormone  (estrogjen + progesteron) për një  kohë të gjatë, më shumë se 5 vite
• Një histori e një biopsie gjiri që tregon një numër të rritur të qelizave  jonormale që nuk janë kanceroze  (hiperplazi atipike)
• Trajtimi me rreze të sipërfaqes së  gjirit, vecanërisht para moshës 30  vjecare,p.sh. trajtimi i limfomave Hodgkin
• Mbipesha dhe obezitet sidomos në menopauzë
• Përdorimi i alkoolit
• Duhanpirja
• Marrja e kontraceptivëve nga goja  e pa kontrolluar nga mjeku
• Dieta dhe ushqimet e pasura me yndyrna shtazore
• Moskryerja e aktivitetit fizik

Por Kujdes! Rreth 70% e Kancerit të gjirit ndodh tek gra të cilat nuk kanë faktorë  që rrisin rrezikun për të zhvilluar kancer gjiri

Ka një shpresë

Nëse kanceri i gjirit  zbulohet në faza të hershme, kjo sëmundje mund të trajtohet plotësisht!

Si mund të zbulohet kanceri i gjirit

Nese ju jeni nje nga keto gra me risk te larte për kancer gjiri, ju mund të keni mundësi  të kryeni:

• Teste depistuese në moshë me të re dhe më shpesh se rekomadimet
• Vlerësim të riskut gjenetik
• Disa trajtime parandaluese si marrja e anti-estrogeneve ose kirurgjia profilaktike

Ndiqni udhëzimet për ekzaminimet depistuese

• Depistimi apo kontrolli është zbulimi i hershëm i kancerit kur ju nuk keni asnjë shenjë  të sëmundjes. Keto ekzaminime për kancer gjiri mund t`ju ndihmojnë t'a kapni atë në faza të hershme dhe kur është shumë i trajtueshëm
• Është e rëndësishme të dimë se asnjë test depistues për kancerin nuk është 100% i  saktë. Për shembull, nëpërmjet një testi depistues ndonjëhere mund të diagnostikohet  kancer kur nuk është, ose nuk diagnostikohet kur ka kancer
• Megjithatë testet depistuese shpëtojne me mijëra jetë
• Testet më të besueshme që përdoren për diagnostikim të hershëm të kancerit të gjirit  janë mamografia (pasuar nga ekografia) dhe ekzaminimet klinike të gjirit

Lloji dhe shpeshtesia e testeve depistuese ne mosha te ndryshme

Nëse ju jeni:                Ju duhet:

40-45 vjeç                   Ekzaminim klinik i gjinjve nga personel mjekësor i trajnuar së paku çdo 2 vjet

45-69 vjeç                   Ekzaminim klinik i gjinve nga personel mjeksor i trajnuar së paku cdo 2 vjet

                                 Mamografi çdo 2 vjet

Mbi 70 vjeç                 Flisni me mjekun se sa shpesh duhet të testoheni për kancer gjiri

Shumë gra janë në jetë sot për arsye sepse ato kanë bërë depistime të rregullta për kancer gjiri!

Ç’nënkupton dijenia për gjinjtë?

• Një pjesë të rëndësishme të kujdesit për  trupin tuaj. Të njohurit e gjinjve tuaj dhe mënyra se si ndryshojnë ata gjatë gjithë jetës suaj

Njihni gjinjtë tuaj

• Nuk ka rëndësi se çfarë moshe keni,  për gjinjtë e shëndetshëm fillojmë me  njohjen e tyre. Bëhuni e vetëdijshme, se  çfarë është normale tek gjinjtë tuaj ,kjo  vetëm duke bërë një kontroll të rregullt  të tyre. Shumë gra e zbulojnë vetë kancerin  e gjirit të tyre vetëm duke Parë dhe  Ndjerë ndryshimet në gjinjtë e tyre
• Indet e gjirit mbulojnë një sipërfaqe më  të madhe se gjinjtë. Shtrihen nga klavikula  dhe nga sqetulla dhe përgjatë  kockës së kraharorit. Gjiri mbështetet në  muskujt e gjoksit që mbulojnë brinjët

Gjinjtë duhen kontrolluar vazhdimisht 

• Kontrollo, Prek dhe Shiko të gjitha pjesët e gjirit, afër gjirit dhe nën sqetullave
• Njihni indet e gjirit tuaj dukë i parë dhe ndjerë gjinjtë tuaj. Njihni gjinjtë tuaj dhe cfarë është normale për ju, sipas asaj që funksionon më mirë për ju. Gjeni  mënyrën që të mësoheni me gjinjtë e cila është mënyra më e rehatshme për ju
• Është normale për gjinjtë tuaj që ti ndieni të fortë dhe të dhimbshëm para menstruacioneve
• Indet e gjirit ndryshojnë edhe me moshën. Ndaj, të kuptuarit c`është  nomale për ju, do t`ju ndihmojë ju të njihni dhe të dini cfarë ti raportoni mjekut
• Shumë kokrra që mund të prekni nuk janë kancer gjiri

Teknikat e palpimit paraqiten në Figurat në vijim

Figura. Teknikat e palpimit

Flisni dhe tregojini mjekut nëse vëreni në gjinjtë tuaj ndonjë ndryshim si:

• Gjëndër apo kokërr në gji ose nën  sqetull
• Ndryshim në formë ose në madhësi  të gjirit
• Ndryshim në lëkurën e gjinjve tuaj  si gropeza ose terheqje
• Skuqje, enjtje në gjinjtë ,rreth tyre  apo nën sqetull
• Futje brenda të thumbit së gjirit
• Rrjedhje lëngu nga thitha e gjirit
• Kore ose luspa ne thithen e gjirit  gjirit
• Puçrra të imta në maje të gjirit apo  rreth tij
• Dhimbje e vazhdueshme në një  pjesë të gjirit tuaj,apo nën sqetull

Pritja për rezultatet e ekzaminimeve nuk është e lehtë. Nëse ju raportoni një ndryshim  mjekut tuaj, ose mamograma që ju keni bërë tregon dicka që nuk është normale, ju do  t`ju duhet të bëni disa ekzaminime të tjera për të parë nëse është kancer apo jo

Të rëndësishme për gjinjtë tuaj

• Dijeni çfarë është normal për ju
• Dijeni se çfarë ndryshime duhet të  kërkoni dhe prekni
• Shiko,Prek dhe Kontrollo
• Shkoni te mjeku për çfarëdo ndryshimi  pa vonesë
• Bëni kontrollin e gjirit sidomos nëse jeni në moshën 50 vjeç e sipër

Zvogëloni rrezikun tuaj

Ju nuk mund të ndryshoni shumicën e  faktorëve të rrezikut për kancer gjiri, si sëmundjet tuaja familjare ose menstruacionet  në moshë shumë të re. Por  ju mund të jeni të aftë të ndryshoni disa  faktorë, si peshën tuaj apo se cfarë  duhet të konsumoni.

Per zvogëlimin e rrezikut tuaj:

• Mbani dhe ruani një peshë trupi të  shëndetshme
• Kryeni rregullisht aktivitet fizik
• Konsumoni ushqime me yndyrna të  pakta
• Konsumoni perime dhe fruta
• Mos konsumoni alkool
• Konsultohuni me mjekun për Kon traceptivët
• Mos pini duhan dhe eleminoni duhanpirjen pasive
• Përdorni ushqyerjen me gji për fëmi jën tuaj
• Flisni me mjekun tuaj për vlerësimin  e rrezikut tuaj

Pyesni mjekun tuaj për ekzaminimet për gjirin që ofrohen në qytetin ku ju banoni.

Konsultohuni me mjekun e qëndrës suaj shëndetësore për cdo informacion që ju  kërkoni të dini.

Konsultohuni online me mjekun

Shih materialin Video (intervista me mjekun; intervista me personel mjekësor, testimonials, vox pop)