Ky informacion mund t`ju ndihmojë ju të kuptoni më shumë rreth degjenerimit makular të njomë dhe se cfarë mund të bëni ju për të zvogëluar rrezikun tuaj për këtë gjendje.

Ndajeni informacionin me të gjithë njerëzit e tjerë që njihni.

Degjenerimi makular i njomë – cfarë është

• Degjenerimi makular i njomë është një sëmundje kronike e syve që shkakton turbullimin e shikimit ose një njollë të verbër në fushën e shikimit. Zakonisht shkaktohet nga enët anormale të gjakut që rrjedhin lëngje ose gjak në makula. Makula është pjesa e retinës përgjegjëse për shikimin qendror.
• Degjenerimi makular i njomë fillon gjithnjë si degjenerim makular i thatë.

Kush preket nga degjenerimi makular i njomë?

• Të gjithë njerëzit janë në rrezik për t’u prekur nga kjo gjendje, sidomos nëse janë në moshë të avancuar.
• Degjenerimi makular i njomë është më i rrallë dhe më i rëndë sesa degjenerimi makular i thatë.

Simptomat dhe shenjat e degjenerimit makular të njomë

Simptomat e degjenerimit makular të njomë zakonisht shfaqen papritmas dhe përkeqësohen me shpejtësi. Ato mund të përfshijnë:

• Shtrembërimet vizuale, të tilla si linjat e drejta që duken të përkulura
• Shikimi qendror i reduktuar në njërën ose në të dy sytë
• Zvogëlimi i intensitetit ose shkëlqimit të ngjyrave
• Një njollë e mirë-përcaktuar ose pikë e verbër në fushën e shikimit
• Një paqartësi e përgjithshme në shkimin tuaj të përgjithshëm
• Fillim i menjëhershëm dhe përkeqësimi i shpejtë i simptomave

Degjenerimi makular nuk ndikon vizionin anësor (periferik), kështu që rrallë shkakton verbim total.

Figura. Shikimi i njerëzve me degjenerim makular

Shkaqet e degjenerimit makular të njomë

Askush nuk e di shkakun e saktë të degjenerimit makular të njomë, por ky zhvillohet në njerëz që kanë pasur degjenerim makular të thatë. Nga të gjithë njerëzit me degjenerim makular të lidhur me moshën, rreth 10% kanë formën e njomë.

Degjenerimi makular i njomë mund të zhvillohet në mënyra të ndryshme:

• Humbja e shikimit të shkaktuar nga rritja anormale e enëve të gjakut - Ndonjëherë enët e reja anormale të gjakut rriten nga koroidi nën dhe në makula (neovaskularizim koroidal), duke ndërhyrë në funksionimin e retinës.
• Humbja e shikimit të shkaktuar nga grumbullimi i lëngjeve në pjesën e prapme të syrit - Kjo mund të shkaktojë një fryrje në makula, duke rezultuar në humbjen e shikimit.

Faktorët e rrezikut të degjenerimit makular të njomë

Faktorët që mund të rrisin rrezikun e degjenerimit makular përfshijnë:

• Mosha. Kjo sëmundje është më e zakonshme tek njerëzit mbi 50 vjeç
• Historia familjare dhe gjenetika. Kjo sëmundje ka një komponent të trashëguar
• Raca. Degjenerimi makular është më i zakonshëm në kaukazianët (të bardhët).
• Pirja e duhanit. Pirja e cigareve ose duke u ekspozuar rregullisht ndaj tymit të duhanit në mënyrë të konsiderueshme rrit rrezikun e degjenerimit makular.
• Obeziteti. Hulumtimet tregojnë se të qenit obez mund të rrisë mundësinë që degjenerimi i hershëm ose i ndërmjetëm makular të përparojë në formën më të rëndë të sëmundjes.
• Sëmundjet kardiovaskulare. Nëse keni pasur sëmundje që kanë prekur zemrën dhe enët e gjakut, ju mund të jeni në rrezik më të lartë të degjenerimit makular.

Komplikimet e degjenerimit makular të njomë

• Njerëzit, degjenerimi makular i njomë i të cilëve ka përparuar në humbjen e shikimit qendror mund të përjetojnë depresion ose hallucinacione vizuale (sindroma Charles Bonnet).

Parandalimi i degjenerimit makular të njomë

Masat e mëposhtme mund të ndihmojnë në zvogëlimin e rrezikut tuaj për zhvillimin e degjenerimit makular të njomë:

• Ekzaminoni sytë në mënyrë të rregullt.
• Menaxho gjendjet e tjera mjekësore - Për shembull, nëse keni sëmundje kardiovaskulare ose presion të lartë të gjakut, merrni mjekimin tuaj dhe ndiqni udhëzimet e mjekut për kontrollimin e gjendjes.
• Mos pini duhan.
• Ruani një peshë trupore të shëndetshme dhe ushtroni rregullisht.
• Zgjidhni një dietë të pasur me fruta dhe perime.
• Përfshini peshq në dietën tuaj - Acidet yndyrore Omega-3, të cilat gjenden tek peshqit, mund të zvogëlojnë rrezikun e degjenerimit makular. Arroret, të tilla si arrat, gjithashtu përmbajnë acide yndyrore omega-3.

Ekzaminimet për diagnozën e degjenerimit makular të njomë

Mjeku mund të diagnostikojë gjendjen tuaj duke shqyrtuar historinë tuaj mjekësore dhe familjare dhe kryerjen e një ekzaminimi të plotë të syve. Ai ose ajo mund të bëjë edhe disa teste të tjera, duke përfshirë:

• Ekzaminimi i pjesës së prapme të syrit (fundus oculi) – Mund të evidentohet një pamje me pika që është shkaktuar nga depozitat e verdha që formohen nën retinë. Njerëzit me degjenerim makular shpesh kanë shumë depozitime të tilla.

Figura. Degjenerimi makular dhe depozitimet e verdha në retinë

• Testet për defektet në qendër të shikimit të pacientit - Degjenerimi makular mund të shkaktojë që disa nga linjat e drejta në rrjet të duken të zbehura, të përthyera ose të deformuara.

Figura. Rrjeta Amsler

Ekzaminime të tjera përshijnë:

• Angiografia me fluorosceinë.
• Angiografia jeshile e indocianinës.
• Tomografia e koherencës optike.

Trajtimi i degjenerimit makular të njomë

Ekzistojnë trajtime që mund të ndihmojnë në ngadalësimin e progresit të sëmundjes, të ruajnë shikimin ekzistues dhe nëse fillohen sa më herët, të rifitohet një pjesë e shikimit të humbur.

Medikamente për të ndaluar rritjen e enëve anormale të gjakut

• Këto barna konsiderohen trajtimi i linjës së parë për të gjitha fazat e degjenerimit makular të njomë.

Medikamentet që përdoren për të trajtuar degjenerimin makular të njomë përfshijnë:

• Bevacizumab
• Ranibizumab
• Aflibercept

Përdorimi i dritës për të aktivizuar një ilaç të injektuar (terapia fotodinamike)

• Terapia fotodinamike nganjëherë përdoret për të trajtuar enët anormale të gjakut në qendër të makulës së pacientëve.
• Terapia fotodinamike mund të përmirësojë shikimin dhe të zvogëlojë shkallën e humbjes së shikimit. Ju mund të keni nevojë për trajtime të përsëritura me kalimin e kohës, pasi enët e gjakut të trajtuara mund të rihapen.

Përdorimi i një lazeri për të shkatërruar enët jonormale të gjakut (fotokoagulimi)

• Gjatë terapisë me lazer, mjeku përdor një rreze lazer me energji të lartë për të vulosur enët anormale të gjakut nën makulan. Lazeri shkakton cikatrice që mund të krijojnë një vend (njollë) të verbër, por procedura përdoret për të ndaluar gjakderdhjen nga enët e gjakut me qëllim minimizimin e dëmtimeve të mëtejshme të makulës. Ky trajtim është i përshtatshëm vetëm për disa pacientë të caktuar.

Rehabilitimi i shikimit të ulët

• Degjenerimi makular për shkak të moshës nuk ndikon në vizionin anësor (periferik) dhe zakonisht nuk shkakton verbim total. Por ai mund të zvogëlojë ose të eliminojë shikimin qendror - e cila është e nevojshme për ngarjen e një automjeti, leximin dhe njohjen e fytyrave të njerëzve.
• Mund të jetë e dobishme për ju të punoni me një specialist të rehabilitimit të vizionit të dobët, terapist profesional, mjekun e syve dhe profesionistë të tjerët të trajnuar në rehabilitimin e shikimit të ulët. Ata mund t'ju ndihmojnë të gjeni mënyra për t'iu përshtatur ndryshimeve në shikimin tuaj.

Përballja dhe mbështetja

Këto këshilla mund t'ju ndihmojnë të përballoni ndryshimet në shikimin tuaj në:

• Pyesni mjekun tuaj të syrit që të kontrollojë rekomandimet për numrin dhe llojin e syzeve tuaja.
• Përdorni pajisje zmadhuese.
• Ndryshoni ekranin e kompjuterit tuaj dhe shtoni sisteme audio.
• Përdorni mjetet elektronike të leximit dhe ndërfaqen e zërit.
• Zgjidhni pajisjet speciale të bëra për shikimin e ulët.
• Përdorni drita më të ndritshme në shtëpinë tuaj.
• Merrni mbështetje.

Pyesni mjekun tuaj për ekzaminimet për degjenerimin makular të njomë që ofrohen në qytetin ku ju banoni.

Konsultohuni me mjekun e qëndrës suaj shëndetësore për cdo informacion që ju  kërkoni të dini.

Konsultohuni online me mjekun

Shih materialin Video (intervista me mjekun; intervista me personel mjekësor, testimonials, vox pop)