Ky informacioni mund t`ju ndihmojë ju të kuptoni më shumë rreth aterosklerozës (bllokimi dhe/ose ngushtimi i arterieve nga grumbullimi i yndyrnave dhe materialeve të tjera) dhe se cfarë mund të bëni ju për të zvogëluar rrezikun tuaj për këtë gjendje

Ndajeni informacionin me të gjithë njerëzit e tjerë që njihni

Ateroskleroza – cfarë është

• Ateroskleroza nënkupton formimin e pllakave aterosklerotike në muret e arterieve, të cilat eventualisht mund të pengojnë rrjedhën e gjakut
• Ateroskleroza prek kryesisht arteriet e mesme-të mëdha duke cuar në stenozë luminale e cila progreson në kohë
• Nga ana patologjike, në shtresën e intimas së murit arterial grumbullohen qeliza, lipide, ind fibrotik dhe proteoglikane komplekse që cojnë në formimin e pllakës aterosklerotike. Me avancimin e tyre, këto grumbullojnë kalcium, duke cuar në “ngurtësimin e murit të arteries së prekur” (Figura në vijim).

Figura. Ateroskleroza

Figura. Stadet e aterosklerozës

Sa e rrezikshme është ateroskleroza?

• Ateroskleroza është një shkak madhor i vdekjes dhe sëmundjes së hershme në shoqëritë e zhvilluara, me sëmundjen e arteries koronare që është vrasësi i vetëm më i madh i burrave dhe grave në shumë vende perëndimore
• Ateroskleroza fillon në fëmijëri me zhvillimin e vijave yndyrore dhe edhe pse ajo mund të shfaqë simptoma edhe tek adultët e rinj, ajo zakonisht bëhet klinikisht e dukshme në dekadën e pestë apo të gjashtë të jetës

Simptomat dhe shenjat e aterosklerozës

Ateroskleroza zhvillohet ngadalë dhe nuk ka simptoma deri në momentin që arteria/et ngushtohen aq shumë saqë nuk mund të furnizojnë sasinë e duhur të gjakut në zonat përkatës. Ndonjëherë një koagul gjaku mund të bllokojë të gjithë rrjedhën e gjakut ose të cahet duke cuar në atak kardiak ose goditje cerebrale. Këto janë urgjenca mjekësore që kërkojnë kujdes të menjëhershëm mjekësor!

Simptomat e aterosklerozës variojnë shumë, në varësi të:

• shtresës vaskulare të prekur
• shkallës së stenozës (në përgjithësi, simptomat nuk ndodhin derisa stenoza e pllakës arrin 70-80% të diametrit luminal)
• shpejtësisë së krijimit të stenozës (p.sh. pllakë që rritet me ngadalë dhe që shkakton anginë përkundrejt rupturës akute të pllakave me trombozë duke shkaktuar një infarkt akut të miokardit)

Simptomat e aterosklerozës së moderuar-të rëndë varen nga arteriet e prekura. Për shembull:

• Nëse keni aterosklerozë në arteriet e zemrës, ju mund të keni simptoma, të tilla si dhimbje gjoksi ose ndjesinë e presionit (angina).
• Nëse keni aterosklerozë në arteriet që furnizojnë trurin me gjak, ju mund të keni shenja dhe simptoma të tilla si mpirje të papritur ose dobësi në krahët ose këmbët, vështirësi në të folur ose crregullim i të folurit, humbje e përkohshme e shikimit në një sy, ose rënie të muskujve të fytyrës. Këto sinjalizojnë një atak ishemik të përkohshëm (TIA), i cili, nëse nuk trajtohet, mund të përparojë në një goditje cerebrale!
• Nëse keni aterosklerozë në arteriet në krahë dhe këmbë, mund të keni simptoma të sëmundjes së arteries periferike, siç është dhimbja e këmbëve kur ecni (klaudikacion).
• Nëse keni aterosklerozë në arteriet që furnizojnë veshkat me gjak, mund të përjetoni presion të lartë të gjakut ose dështimin e veshkave

Shkaqet e aterosklerozës

Shkaqet e aterosklerozës mund të përfshijnë:

• Presionin e lartë të gjakut (hipertensionin)
• Nivelin e lartë të kolesterolit në gjak
• Nivelin e lartë të triglicerideve në gjak
• Duhanpirja ose përdorimi i produkteve të tjera të duhanit
• Rezistenca insulinike ose diabeti
• Obeziteti
• Inflamacioni nga sëmundje të tilla si artriti, lupusi ose infeksione, ose inflamacione me shkaqe të panjohura

Faktorët e rrezikut të aterosklerozës

Ngurtësimi i arterieve ndodh ngadalë me kalimin e kohës. Faktorët që rrisin rrezikun e aterosklerozës përfshijnë:

• Mosha e avancuar
• Presioni i lartë i gjakut
• Niveli i lartë i kolesterolit
• Diabeti
• Obeziteti
• Duhanpirja
• Historia familjare për sëmundje të hershme të zemrës
• Mungesa e aktivitetit fizik
• Përdorimi i një diete jo të shëndetshme

Parandalimi i aterosklerozës

Ndryshimet e stilit të jetesës që përdoren për të trajtuar aterosklerozën mund gjithashtu t’a parandalojnë atë. Këto përfshijnë:

• Ndalimin e duhanpirjes
• Përdorimin e ushqimeve të shëndetshme
• Angazhimin në aktivitet fizik të rregullt
• Mbajtja e një peshe trupore të shëndetshme
• Menaxhimi i stresit

Ekzaminimet për diagnozën e atersoklerozës

Ekzaminimet për atersoklerozën përfshijnë:

• Ekzaminimin fizik – mjeku mund të zbulojë shenja të ngushtimit, zgjerimit apo ngurtësimit të arterieve, si puls i dobët apo që mungon, ulje e presionit të gjakut në gjymtyrën e prekur, zhurma të forta në arterie kur përdoret stetoskopi
• Testet e gjakut
• Eko Doppler
• Indeksi kyc i këmbës/pleksi brakial
• Elektrokardiograma (EKG)
• EKG e efortit
• Testi i stresit
• Kateterizimi kardiak dhe angiograma
• Testet të tjera imazherike – tomografia e kompjuterizuar (CT scan) ose angiografia me rezonancë magnetike (MRA) mund të vizualizojnë arteriet

Trajtimi i aterosklerozës

Ndryshimet e stilit të jetesës, si përdorimi i një diete të shëndetshme dhe aktiviteti fizik, shpesh përfaqësojnë masat më të përshtatshme për trajtimin e aterosklerozës. Por, mund të ketë nevojë dhe për këto mënyra trajtimi si vijon:

Medikamentet për trajtimin e aterosklerozës (për ngadalësimin e rikthimin e efekteve të saj) përfshijnë:

• Preparatet për uljen e kolesterolit 
• Medikamentet kundër koagulimit – aspirina psh
• Preparatet beta-bllokuese – këta agjentë ulin ritmin e zemrës dhe presionn e gjakut
• Inhibitorët e enzimës konvertuese të angiotenzinës (ACE) – ulin presionin e gjakut
• Preparate që frenojnë prodhimin e acidit të stomakut ose e neutralizojnë atë 
• Bllokuesit e kanaleve të kalciumit – këto ulin presionin e gjakut
• Diuretikët (shkarkuesit e ujit) – ulin presionin e gjakut
• Preparate të tjera – mund të rekomandohet preparate për gjendje specifike, si diabeti, ose preparate kundër dhimbjes.

Procedurat kirurgjike përfshijnë:

• Angioplastikën dhe vendosjen e stenteve
• Endarterektomia
• Terapia fibrinolitike
• Kirurgjia e bypass-it

Mjekësia alternative për aterosklerozën

Disa ushqime dhe suplemente mund të reduktojnë nivelet e larta të kolesterolit dhe presionin e gjakut, që janë dy faktorë madhorë rreziku për aterosklerozën. Nëse mjeku juaj e aprovon, mund të përdorni këto ushqime dhe suplemente për këtë qëllim:

• Acidin alfa-linoleik
• Elb
• Cajin e zi
• Kalcium
• Kakao
• Koenzimën Q10
• Vaj peshku
• Acid folik
• Hudhra
• Caj jeshil
• Sitostanol (që gjendet në disa lloje margarinash)
• Vitaminë C    

Pyesni mjekun tuaj për ekzaminimet për aterosklerozën që ofrohen në qytetin ku ju banoni.

Konsultohuni me mjekun e qëndrës suaj shëndetësore për cdo informacion që ju  kërkoni të dini.

Konsultohuni online me mjekun

Shih materialin Video (intervista me mjekun; intervista me personel mjekësor, testimonials, vox pop)